Atrakcje dla historyków

Dla Historyków

1. Jastrzębia Góra  – Nazwa miejscowości wymieniona po raz pierwszy w 1848r. ( w niemieckiej formie Habichtsberg ) pochodzi zapewne od nazwy wzniesienia ( 67,8 m n.p.m. ). Rozwój Jastrzębiej góry jako kąpieliska nasytąpił w okresie międzywojennym i po 1945 r. Publikacja z 1935 roku informuje: Towarzystwo „Jastgór”, wykupiwszy tę piękną miejscowość z rąk niemieckich, rozbudowuje ją według zasad współczesnej urbanistyki. Pobudowano tu cały szereg wilil i domów, pensjonatów, wytknięto szerokie ulice i aleje. Nabywcami większości terenów byli warszawscy przedsiębiorcy inż. Osmołowski i inż. de Rosset. Nabyte tereny podzielili na parcele, które bądź zabudowali, bądź sprzedawali chętnym. Zaczęły powstawać, zieleńce i ścieżki spacerowe, a w 1938 r. skonstruowano wieżę dźwigową do zjazdów na plażę. Wieża ta na skutek zaniedbania runęła po wojnie. Uruchomiona 15 VIII 1966 r. działała przez 5 lat. Przechył o 1,5 m uniemożliwił dalsze jej wykorzystywanie. obsługiwała ona około 60 tys. osób rocznie.

2. Władysławowo  – Centrum tego miasta położone na Kępie Swarzewskiej, u nasady Mierzei Helskiej, powstało na gruncie starej osady pomorskiej, wymienionej w 1284r. przez księcia Mściwuja II w formieVelaves , w 1407 r. jako Grosdorf w przekazie niemieckim i Wielka Wieś w 1598r. w latach 1627 -28 nalezały do wsi 33 włóki ziemi. Kościół parafialny znajdował się w Swarzewie. Mieszkańcy posiadali prawo łowienia ryb w morzu za opłatą. W 1677 r. król Jan III Sobieski potwierdził mieszkańcom przywilej uzyskany od Krzyżaków. W 1773 r. mieszkało w Wielkiej Wsi 12 gburów i 3 zagrodników.
Początków dzisiejszego znaczenia tej miejscowości jako miasta portowego i kąpieliska trzeba szukać w latach międzywojennych, od momentu wyzwolenia tego terenu z jarzma pruskiego. Iniciatorem obok Wielkiej Wsi powstania osiedla letniskowego był inż. Bagiński ze sztabu gen. Hallera. Nazwa osiedla Hallerowo pojawiła się 1921 r. i pochodzi od nazwiska gen. Józefa Hallera, dowódcy oddziałów wojskowych, które 10 II 1920 r. objęła wyzwolone z rąk niemieckich wybrzeże morskie, generał był też współudziałowcem tego kąpieliska. 1 IV 1926 r. zawiazało się w Warszawie Towarzystwo Przyjaciół Hallerowa, z którego iniciatywy wybudowano w Wielkiej Wsi nową stację kolejową, kabiny kąpielowe, urządzono zieleńce itp. Wybudowano także sieć ulic, które utwardzono. Jeszcze kilka lat po wojnie używana była nazwa Wielka Wieś – Hallerowo i takie miano figurowało na stacji PKP. Drugi człon tej nazwy zniknął po 1948 r., kiedy w wyniku starań Gdańskiego Urzędu Morskiego port Władysławowo i położona przy nim osada oraz Wielka Wieś z kąpieliskiem Hallerowem połączone zostały w jednostkę administracyjną o nazwie Władysławowo. Nad wszystkimi obiektami góruje okazała bryła „Domy Rybaka” z wieżą widoczną z daleka, wzniesiony w połowie lat piędziesiątych.

3. Krokowa – Znana była przez wieki jako siedziba magnacka występująca na kartach historii, a do literatury wprowadzona przez Stefana Żeromskiego. Pisane dzieje miejscowości rozpoczynają się w 1 poł XIII w., po przybyciu na Pomorze Gdańskie z Krzyżakami Olbrachta Wickerode i uzyskaniu przez jego syna Franciszka wsi Krokowo. Przy swoim nazwisku zaczęli niemieccy przybysze dopisywać de Krokow. Ród ten z czasem dorobił się wielkiej fortuny i wszedł do grona magnatów pomorskich. Najwybitniejszy z Krokowskich Reinhold brał udział w wojnach zagranicznych, gdzie okrył się sławą . W 1598 r. przyjmował na swoim zamku króla Zygmunta III Wazę, po jego nieudanej wyprawie do Szwecji. Jego następcy znani byli głównie z awantur i procesów. Po zajęciu w 1772 r. Pomorza Gdańskiego przez Prusaków zmienili nazwisko na von Krockow i uzyskali w 1786 r. tytuł hrabiowski. Po wybuchu wojny w 1939 r. stali się fanatycznymi zwolennikami Hitlera. Dwaj młodzi hrabicze wstąpili do Wehrmachtu i zginęli na froncie. Stary hrabia Reinhold umknął z majątku po wkroczeniu oddziałów radzieckich. Po Krokowskich pozostał majątek i pałac oraz park obecnie odnowiony dzięki pomocy ostatniego z rodziny żyjących Krackowów – grafem Albrechtem von Krockow mieszkającej w niemczech, powstała Fundacja „Europejskie Spotkania-Kaszubskie Centrum Kultury Krokowa”. W pałacu znajduje się restauracja, hotel,muzeum regionalne. Obok pałacu znajduje się kościół dwuwieżowy, wzniesiony w 1850 r. na miejscu starszego, którego fundatorem był Gustaw Adolf Krokowski. W kaplicy przykościelnej znajduje się krypta z trumnami Krokowskich i okazała płyta ufundowana dla Reinholda Krokowskiego, zm. w 1599 r.

4. Żarnowiec – Wioska Żarnowiec była niegdyś centrum olbrzymich posiadłości klasztoru Cystersów. Ufundowany on został przez księcia Subisława około 1215 r. Dzięki kolejnym nadaniom i darowiznom do roku 1834, gdy nastapiła sekularyzacja ( zlikwidowanie ) klasztoru obejmował on obszar 5.000 ha. Dzięki położeniu na uboczu głównych szlaków lądowych na granicach Rzeczpospolitej klasztor i wieś uniknęły zniszczeń wojennych i do dzisiaj prezentuje swoje dziedzictwo. Murowana, majestatyczna bryła kościoła pochodzi z XIII wieku. Do cennego wyposażenia zaliczają się pochodzące z pierwszej połowy XV wieku figury: Matki Boskiej z Dzieciątkiem oraz św. Katarzyny, główny ołtarz i reszta wyposażenia z XVII i XVIII wieku. Do klasztoru (obecnie Bernardynek) prowadzą z kościoła drzwiczki pod chórem. Króżganki z ceglaną posadzką obiegają czworoboczny wirydarz (dziedziniec). W skarbcu podklasztornym zgromadzono wiele bezcennych dzieł sztuki. Obecnie nie jest on jednak udostępniony dla turystów. Na zwiedzenie klasztoru potrzeba około 20 min.

5. Puck – XIII wieku stał się siedzibą kasztelani a po otrzymaniu praw miejskich w roku 1348 r. został ufortyfikowany i wybudowano w nim zamek . W okresie wojny trzynastoletniej Puck został oddany w zastaw Gdańskowi a w roku 1457 Gdańszczanie przekazali go na rok w ręce szwedzkiego króla Karola Knutsena, wygnanego z ojczyzny. Po roku 1466 Puck stał się siedzibą starostwa, a od 1567 roku stanowił główny port nowopowstałej floty kaperskiej króla Zygmunta Augusta. Burzliwy XVII wiek nie oszczędził też Pucka. Jako jedyne miasto na Pomorzu w czasie „potopu” oparł się szwedzkiemu najeźdzcy. Po wojnie nastąpiła długotrwała stagnacja i upadek miasta. Na początku XIX wieku dokonano rozbiórki zamku oraz fortyfikacji miejskich. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1920 roku w Pucku odbyły się uroczyste zaślubiny Polski z morzem. Na pamiatkę tego wydarzenia w porcie ustawiono słup „zaślubinowy”, który można podziwiać do dzisiaj. Przy centralnie położonym Starym Rynku – obecnie pl. Wolnośći -zlokalizowany jest Dawny Ratusz, wybudowany w 1865 roku oraz szereg urokliwych kamieniczek mieszczańskich z XVIII i początku XIX. Kilka kroków od rynku, przy ulicy Morskiej, prowadzącej do portu zlokalizowany jest najciekawszy zabytkowy obiekt Pucka – Kościół św.Piotra i Pawła, zwany powszechnie farą. Obecny, murowany kościół powstał u schyłku XIV. We wnętrzu znajduje się między innymi: gotycka kaplica chrzcielna oraz XVI wieczna kaplica Wejherów. Przy ulicy Wałowej, we wzniesionym około 1725 roku. Szpitaliku Miejskim znajduje się siedziba główna Muzeum Ziemi Puckiej.

6. Jastarnia – to piękna miejscowość na Półwyspie. Obecna Jastarnia powstała z połączenia dwóch osad: Jastarni (tak zwanej Jastarni Puckiej) i Boru (tak zwanej Jastarni Gdańskiej). Bór należący do Gdańska jeszcze w XVII wieku był osadą zamieszkałą przez protestancką ludność niemiecką. Wówczas też Bór rozwijał się dynamicznie od sąsiedniej Jastarni. Z czasem proprcje się odwróciły, aludność Boru przeszła na katolicyzm i uległa kaszubizacji. W Jastarni warto zobaczyć piękny, neobarokowy kościół wybudowany w okresie międzywojennym. Specyficzny nastrój kościoła zwiążany jest z jego marynistycznym wystrojem. Uwage zwraca ambona w kształcie łodzi na spienionych falach. Funkcionują tu także dwa rybackie muzea. Pierwsze z nich to „Chata Rybacka”, usytuowana w centrum Jastarni przy ul. Rynkowej 10. Jest to zachowana orginalnie chałupa rybacka z wyposażeniem z końca XIX wieku. W ramach ekspozycji prezentowane są sprzęty rybackie stosowane na Półwyspie w okresie od XV do połowy XX wieku. Drugim równie orginalnym obiektem muzealnym jest prywatne Muzeum Rybackie szkutnika pana Juliana Strucka przy ulicy Mickiewicza 115. Obejrzeć tutaj można sprzęty rybackie oraz zrekonstruowaną izbę rybacką z początku XX. Na życzenie obejrzeć można również warsztat szkutniczy.

7. Hel – to miasteczko z 700 – letnią tradycją, obecnie port rybacki i rozwijający się ośrodek turystyczny. Tak zwany Stary Hel istniejący już w roku 1260 znajdował się około 1,5 km na zachód od obecnego miasta. Przejście na własność Gdańska spowodowała upadek miejscowości w XV wieku. W okresie tym, ze względów podatkowych mieszkańcy zaczęli osiedlać się „poza miastem” i w ten sposób powstał obecny nowy Hel. Po rozbiorach nastąpił ostateczny upadek miasta i w 1872 r. Hel stracił prawa miejskie. Dopiero pod koniec XIX wieku wieś zaczęła odżywać jako miejscowość letniskowa – 1892 wybudowano port, a w 1899 Dom Zdrojowy. Po roku 1920 powstało tu duże kąpielisko morskie, wybudowano liczne pensjonaty, hotele, restauracje. Przez trzy sezony przebywał tu Stefan Żeromski. Jego powieść „Międzymorze” powstała w tutejszym pensjonacie „Polonia”. W 1922 r. Hel połączony został linią kolejową z Puckiem. W roku 1930 zapadła decyzjao utworzeniu Rejonu Umocnionego Hel, który miał bronić Gdyni oraz całego polskiego wybrzeża. We wrześniu 1939 r. marynarze i żołnierze wsławili się bohaterską obroną miasta, trwająca do 2 października. Warto tu zobaczyć XV wieczny kościół rybacki św. Piotra będący obecnie siedzibą Muzeum Rybołóstwa ul. Bulwar Nadmorski 2. Latarnia morska z roku 1942 o wysokości 41,5 m udostępniona w sezonie dla zwiedzających. ul. Bałtycka 3. Interesującym obiektem jest fokarium przy stacji morskiej Uniwersytetu Gdańskiego

8. Karwia – Błoto Karwieńskie i las Karwia wymienia przekaz z 1274 r. z okazji określania granicy pobliskiego Goszczyna. Przekaz ów głosi: Między naszymi odargowskimi i karwieńskimi błotami, z czego można domyślać się, że istniała już osada. Zapis z 1570 r. nazywa wieś dzisiejszym mianem, ale pojawiają się też miana Karwień i Karwa.Lustracja z 1626 r. mówi o gburach i rybakach płacących podatek od łąk oraz o zagrodniku i kowalu. We wsi mieszkało wówczas 11 rybaków. W 1678 r. było ich tylko 9, a wszystkich mieszkańców 39, sołtys zwał się Szapała. Rok wcześniej otrzymała Karwia od króla Sobieskiego przywilej regulujący m.in. sprawy podatków. Nie płacono podatków od połowów a jedynie od gruntów. Do wsi należało. Kościół parafialny znajdował się w Strzelnie, położonej w odległości 10 km. W 1772 r. mieszkało w Karwi 9 gburów i 3 chałupników. W lipcu następnego roku ogromna powódź zalała całą wieś, przynosząc dodatkowe zniszczenia.

9. Swarzewo – prastare miejsce osadnicze o czym świadczą znalezione na terenie wsi groby skrzynkowe sprzed 25 wieków. Najstarszu zapis nazwy wsi w formie Swarsow pochodzi z 1340 r., w którym wielki mistrz krzyżacki Winrich von Kniprode nadał istniejącej wsi 40 włók ziemi na prawie chełmińskim, obdarzając sołtysa Konrada 10 wolnymi włókami i prawem połowu ryb w morzu. Zapewne około 1400 r. stanął pierwszy kościół wymieniony w 1421 r. jako filialny Łebcza. W 1772 r. posiadała wieś 25 włók , sołtys – 4, pleban – 2, 8 gburów – po 3, 1 gbur – 1. Nadto mieszkało we wsi 5 chałupników. Swarzewo zasłynęło już w XVI w. dzięki istnieniu w kościele figury Madonny (Zwana Matką Boską Rybacką), która jak głosi legenda, przypłynęła morzem z Helu po przejściu helan na luteranizm. Wieś zasłenęła wkrutce jako miejsce odpustowe, odwiedzane tłumnie przez pątników z Kaszub, przypływających również łodziami ze wszystkich miejscowości położonych nad Zatoką Pucką. Neogotycki kościół swarzewski z 1880 r. posiada oprócz cudownej figury cenny zabytek malarstwa. Jest nim duży, malowany na desce obraz z 1684 r. przedstawiające Zatokę Pucką i kościoły Helu, Pucku i Swarzewie. Pod malowidłem znajduje się opis legendarnych wydarzeń związanych z figurą. Na wieży zachowały się dwa dzwony z 1627 r. i 1632 r. Będąc w Swarzewie warto udać się drożyną na brzeg morski do kaplicy wzniesionej w 1775 r. na rzucie koła przez rybaków. We wnętrzu znajduje się kopia Madonny oraz tablica z 1775 r. z wierszowanym opisem historii cudownej statui. Do zabytków Swarzewa należą domy nr 26 i 35, pochodzące z końca XVIII w.

10. Rzucewo – we wczesnym sredniowieczu należło Rzucewo do książąt pomorskich. Najstarsza pisana wzmianka o osadzie pochodzi z 1380 r. Dokumebty wymieniają ja jako Rsusswa, Rsusswa, Rzuszaw, w 1598 r. Rzuczewo i dopiero w 1934 r. Rzucewo. Od około 1500 r. należało Rzucewo do rodu Bolszewskich, od których nabył dobra w 1580 r. starosta pucki Ernest Wejher. Jego syn Jan wybudował w Rzucewie Zamek i w nim zwykle mieszkał. Na mapie z 1655 r. oznaczono posiadłość mianem Wejherowski Dwór. Po Janie odziedziczył Rzucewo Jakub Wejher wybitny polityk i dowódca założyciel Wejherowa. W 1685 r. właścicielem dóbr Rzucewskich został król Jan III Sobieski . Przebywał w nich prawdopodobnie tylko raz od 22 do 28 września 1677 r. Od Sobieskich zakupił Rzucewo w 1720 r. Piotr Przebędowski za 160 tys. złotych. Kolejny właściciel, rezydent angielski A.Gibsone odsprzedał dobra junkrom pruskim Keyserlingkom. W 1827 r. pozyskał je przez małżeństwo mjr. von Belov. W rekach tej rodziny pozostało do 1945 r. Dawny Dwór Wejherów zniszczał w czasie wojen napoleońskich. Nowy niezwykle okazały pałac w stylu Tudorów, zdobny ornamentyką wzorowaną na motywach arabskich wybudował w 1840 r. znany architekt berliński Stuler. Przejęty we wzorowym stanie w 1945 r. był następnie, od początku lat siedemdziesiątych, siedzibą Technikum Rolniczego. Pozostawiony bez opieki został straszliwie zdewastowany. Dzisiaj wspaniale odnowiony przez prywatnego właściciela łącznie ze wspaniałym parkiem ( aleja lipowa ciągnie się na przestrzeni 1300m ) często odwiedzany przez turystów. Znajduje się tam restauracja oraz hotel.

11. Wejherowo – Wojewoda malborski Jaakub Wejher podczas wyprawy wojennnej przeciwko Rosjanom dotarł aż pod Smoleńsk. Będąc ranny blisko śmierci ślubował sobie, że jeśli przeżyje, wybuduje kościół w swoich dobrach. Podróżował Jakub po swoich ziemiach, a był dziedzicem Rzucewa i pewnego razu zatrzymał się nad rzeczką , nazwy której nie znał. Nie opodal pracował chłop, który zapytł o jej nazwę. Gdy w odpowiedzi usłyszał Biała, przypomniał sobie o ślubach. Niedługo po tym wydarzeniu rozpoczął budowę kościoła. Wznoszenie świątyni zakończono w roku 1644 r. Przy nim osadził Wejher ojców reformatów, frańciszkanów przybyłych z Osiecka w Wielkopolsce. Jakub Wejher w 1648 r. rozbudował na okolicznych wzgórzach „Kalwarię Wejherowską”. Osadzie nadano nazwę Wola Wejherowska . 13 stycznia 1650 r. król Jan Kazimierz nadał jej prawa miejskie. Po śmierci Jakuba dobra przechodzą w ręce Radziwiłłów a od 1685 r. Jana III Sobieskiego , który ponoć często tu polował na dziką zwierzynę. Później własicielem został Przebendowski a po rozbiorach Wejherowo stało się własnością rodu Keyserlingów. Jednak 1818 r. miasto stało się siedzibą powiatu i nastapił jego rozkwit. W 1870 r. Przechodził aprzez miasto linia kolejowa Koszalin – Gdańsk. Wejherowo stało się miejscem krzewienia kultury kaszubskiej. W 1972 r. zainaugurowało swą działalność Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko – Pomorskiej, nie posiądajace odpowiednika w Polsce. Obecnie mieści się w Pałacu Przebendowskich nie daleko ul. klasztornej. Na szczególna uwagę zasługuje Zespół Kalwarii Wejherowskiej, 26 kaplic z wybudowanych w latach 1649 – 55 i i wymieniona w wiekach XVIII i XIX na murowane. Kapice na wzgórzach wybudowano wzorując się na Drodze Krzyżowej z Ziemi Świętej. Przed rozpoczęciem prac wysłano nawet tam jednego z cystersów celem dokonania pomiarów (Kalwarie można zwiedzać otwierając kapliczki z zgodą o. franciszkanów z kościoła przy ul. klasztornej, w podziemiach kościoła znajdują się krypty Wejherów i Przebendowskich). Na Pl. Jakuba Wejhera gdzie wznosi się jego pomnik warto odwiedzić kościół Świętej Trójcy zbudowany w latach 1754 – 55, ufundowany przez Jerzego Przebendowskiego.

12. Rozewie – Bliza to w słownictwie rybaków kaszubskich latarnia morska, zapewniająca statkom bezpieczną żeglugę na przybrzeżnych obszarach mórz i prowadząca do portowych przystani. Światło orientujące żeglarzy rozpalano w bardzo odległych czasach. Już 2300 lat temu rozniecali Grecy ognie na kamiennych cokołach, ustawiając naprzeciw wejść do portów. Na przylądku Rozewie palono światło jak wynika z map szwedzkich w 1696 r. Murowaną lataarnię w Rozewiu wybudowano w 1821 r, być może na miejscu starszej z XVIII w. Zapalono ją 15 XI 1822 r., a podwyższono i zelektryfikowano w 1910 r. Początkowo płonął w niej olej rzepakowy w specialnych lampach, na wysokości 16,3 m nad ziemią. W 1875 r. wybudowano w odległości 190 m drugą latarnię i odtąd do 1910 r. paliły się w roku dwie latarnie. Podwyższenie o prawie 5 m i modernizacja latarni oraz wygaszenie sąsiedniej nastąpiło w 1910 r. W tej postaci dotrwała do 1978 r. kiedy podwyższono ją o 7,96 m i wprowadzono nowe urządzenia świetlne (jej błyski nastepują co 3 sek i widoczne na 23,4 mil morskich [1mila = 1,852 m] przy czystym powietrzu). Z latarnią wiążą się wspomnienia o Żeromskim. Odwiedził on parokrotnie Rozewie podczas swoich pobytów nad morzem w latach 1920 – 24.

Rezerwacje

tel : 58 674 95 96
kom. 604 541 803
kom. 600 043 360
e-mail: relaksiwygoda@wp.pl

Kontakt

tel. (058) 674 95 96
tel. kom. 600 043 360
e-mail: relaks@3h.pl

Adres

BAŁTYCKI RELAKS
ul.Wypoczynkowa 1
84 -104 Jastrzębia Góra